Giới chức Mỹ và Iran mới đây đã chính thức xác nhận việc nguyên thủ hai nước ký kết “Bản ghi nhớ Islamabad”, đánh dấu bước tiến quan trọng hướng tới việc chấm dứt hoàn toàn cuộc chiến kéo dài gần 4 tháng qua tại Trung Đông.
Bối cảnh cuộc chiến
Xung đột bùng nổ vào ngày 28/2 khi liên quân Mỹ – Israel tiến hành các cuộc tấn công hạ sát Lãnh tụ Tối cao Iran Ali Khamenei cùng nhiều quan chức cấp cao khác. Iran trả đũa bằng tên lửa và thiết bị bay không người lái (UAV) nhắm vào Israel cùng các căn cứ Mỹ, đồng thời phong tỏa eo biển Hormuz gây khủng hoảng năng lượng toàn cầu.
Đến đầu tháng 4, hai bên đạt được lệnh ngừng bắn để mở đường cho hòa đàm. Cuộc chiến khốc liệt kéo dài gần 4 tháng qua đã khiến hơn 3.400 người tử vong và hơn 26.500 người bị thương phía Iran. Về phía Mỹ, thiệt hại ghi nhận là 13 binh sĩ thiệt mạng và 381 người khác bị thương.
Chi tiết về việc ký kết thỏa thuận
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran, ông Esmaeil Baqaei, cho biết văn bản thỏa thuận được ký bằng cả tiếng Anh và tiếng Ba Tư theo yêu cầu từ phía Tehran để đảm bảo tính minh bạch tối đa, tránh các sai lệch về mặt dịch thuật dịch nghĩa. Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng đã xác nhận việc hoàn tất ký kết văn kiện này tại Cung điện Versailles (Pháp) bên lề hội nghị thượng đỉnh G7.
Trước đó, vào ngày 14/6, Phó tổng thống Mỹ JD Vance và Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf đã thực hiện ký điện tử dưới sự chứng kiến của Tổng thống Trump. Dù hai bên từng lên kế hoạch gặp trực tiếp tại Geneva (Thụy Sĩ) vào ngày 19/6 để hoàn tất thủ tục, nhưng việc ký kết trực tiếp của hai nguyên thủ quốc gia đã khiến cuộc gặp này không còn cần thiết do tính ràng buộc pháp lý lúc này đã ở mức cao nhất. Dù vậy, Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif — bên trung gian hòa giải — cho biết lễ ký trực tiếp tại Geneva vẫn sẽ diễn ra để đánh dấu cột mốc lịch sử và khởi động các cuộc thảo luận kỹ thuật.
Nội dung cốt lõi của thỏa thuận 14 điểm
Bản thỏa thuận lịch sử đặt ra lộ trình 60 ngày để hai bên đàm phán đi đến một hiệp định hòa bình cuối cùng được Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc thông qua. Các điều khoản chính bao gồm:
- Chấm dứt chiến sự: Khai thông hòa bình ngay lập tức và vĩnh viễn trên mọi mặt trận (bao gồm cả Lebanon), cam kết tôn trọng chủ quyền, không can thiệp nội bộ và không sử dụng vũ lực đối với nhau.
- Gỡ bỏ phong tỏa và rút quân: Mỹ cam kết dỡ bỏ hoàn toàn lệnh phong tỏa hải quân đối với Iran trong vòng 30 ngày, đưa lưu thông hàng hải về mức trước chiến tranh. Lực lượng quân sự Mỹ cũng sẽ rút khỏi các khu vực xung quanh trong vòng 30 ngày sau khi hiệp định cuối cùng được ký kết.
- An toàn hàng hải tại Eo biển Hormuz: Iran cam kết đảm bảo an ninh cho tàu thuyền thương mại qua vịnh Ba Tư và biển Oman trong vòng 60 ngày, rà phá bom mìn trong vòng 30 ngày và phối hợp xây dựng cơ chế quản lý eo biển Hormuz.
- Hỗ trợ tài chính và dỡ bỏ trừng phạt: Mỹ cùng các đối tác khu vực sẽ thành lập quỹ tái thiết trị giá ít nhất 300 tỷ USD để phục hồi kinh tế Iran. Đồng thời, Washington cam kết dỡ bỏ toàn bộ lệnh trừng phạt (bao gồm các lệnh trừng phạt đơn phương và từ LHQ/IAEA) theo lộ trình. Trong thời gian chuyển tiếp, Bộ Tài chính Mỹ sẽ cấp phép miễn trừ để Iran xuất khẩu dầu mỏ và giải phóng các tài sản bị phong tỏa.
- Cam kết hạt nhân: Iran tái khẳng định không chế tạo vũ khí nguyên tử và đồng ý pha loãng lượng uranium đã làm giàu dưới sự giám sát của IAEA.
- Nguyên tắc duy trì: Hai bên giữ nguyên trạng chương trình hạt nhân và hiện trạng quân sự/trừng phạt trong suốt thời gian đàm phán.
